Στο τραπέζι του Ecofin η αύξηση των ελάχιστων ειδικών φόρων κατανάλωσης – Πώς διαμορφώνονται οι τιμές στα ευρωπαϊκά κράτη και γιατί η Ελλάδα ζητά μεγαλύτερη περίοδο προσαρμογής
Πόσο θα κοστίζει τελικά ένα πακέτο τσιγάρα στην Ευρώπη και πόσο κοντά βρίσκεται το ενδεχόμενο να φτάσει ακόμη και τα 13 ευρώ; Το ενδεχόμενο σημαντικών ανατιμήσεων στα καπνικά προϊόντα και το πότε αυτές θα φτάσουν στην τσέπη των καταναλωτών βρίσκεται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής συζήτησης, καθώς η φορολόγηση των προϊόντων καπνού αποτελεί ένα από τα βασικά ζητήματα που καλούνται να εξετάσουν σήμερα, Δευτέρα (9/11) οι υπουργοί Οικονομικών στις Βρυξέλλες, στο πλαίσιο των συνεδριάσεων του Eurogroup και του Ecofin.
Η κρίσιμη διαπραγμάτευση αναμένεται να πραγματοποιηθεί στο Ecofin, όπου η Ιρλανδική Προεδρία επιδιώκει να εξασφαλίσει συμφωνία για την αύξηση των ελάχιστων ειδικών φόρων κατανάλωσης, αλλά και τη θέσπιση κοινών ευρωπαϊκών κανόνων φορολόγησης για τα παραδοσιακά προϊόντα καπνού, τα ηλεκτρονικά τσιγάρα και τα νέα προϊόντα νικοτίνης.
Το διακύβευμα είναι μεγάλο, καθώς η αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ανοίγει τον δρόμο για ιδιαίτερα σημαντικές επιβαρύνσεις. Με βάση τις προβλέψεις της, ένα πακέτο τσιγάρων στα 13 ευρώ δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ακραίο σενάριο. Αντιθέτως, θα μπορούσε να αποτελέσει μια σχετικά μετριοπαθή εκτίμηση για τις επιπτώσεις της προτεινόμενης φορολογικής αναπροσαρμογής.
Την έκταση των πιθανών επιβαρύνσεων είχε αναδείξει και σχετική μελέτη του ΚΕΠΕ, σύμφωνα με την οποία η μέση τιμή των τσιγάρων θα μπορούσε να αυξηθεί έως και κατά 569,6%, δηλαδή να εξαπλασιαστεί, υπό συγκεκριμένες παραδοχές εφαρμογής της πρότασης.
Ωστόσο, η ίδια ανάλυση προειδοποιεί για τις σημαντικές παρενέργειες που μπορεί να προκαλέσει μια τόσο μεγάλη φορολογική επιβάρυνση, με κυριότερες τη μετατόπιση της ζήτησης προς την παράνομη αγορά, τη συρρίκνωση της νόμιμης κατανάλωσης και τις πιθανές απώλειες για τα δημόσια έσοδα.
Δύσκολη η συμφωνία των 27 – Στο τραπέζι οι ελληνικές ενστάσεις
Η σημερινή διαπραγμάτευση δεν ξεκινά από μηδενική βάση. Η Ιρλανδική Προεδρία έχει ήδη προωθήσει νέα συμβιβαστικά κείμενα, επιχειρώντας να γεφυρώσει τις διαφορετικές προσεγγίσεις των κρατών-μελών σχετικά με τη δομή των φόρων, τα ελάχιστα επίπεδα επιβάρυνσης και τους κανόνες εφαρμογής.
Το ζήτημα έχει περάσει από τις τεχνικές διαπραγματεύσεις και τις συζητήσεις σε επίπεδο μόνιμων αντιπροσώπων, προκειμένου να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο πολιτικής συνεννόησης που θα τεθεί ενώπιον των υπουργών Οικονομικών.
Η επίτευξη συμφωνίας, ωστόσο, μόνο εύκολη δεν θεωρείται, καθώς οι αποφάσεις για τη συγκεκριμένη φορολογική μεταρρύθμιση απαιτούν ομοφωνία των 27 κρατών-μελών.
Η Ελλάδα ζητεί μεγαλύτερα περιθώρια προσαρμογής, εκφράζοντας την ανησυχία ότι μια απότομη αύξηση των φόρων θα μπορούσε να οδηγήσει σημαντικό μέρος των καταναλωτών από τη νόμιμη στην παράνομη αγορά.
Παράλληλα, η ελληνική πλευρά αναδεικνύει τις επιπτώσεις που ενδέχεται να υπάρξουν στην ανταγωνιστικότητα της εγχώριας οικονομίας, στις επενδύσεις, αλλά και στις εξαγωγές του ελληνικού κλάδου καπνού.
Αντίστοιχες ανησυχίες εκφράζουν η Ιταλία και η Ρουμανία, εστιάζοντας κυρίως στον κίνδυνο ενίσχυσης του λαθρεμπορίου και στη δυσανάλογη επιβάρυνση των καταναλωτών χαμηλότερων εισοδημάτων.
Οι διαφωνίες, πάντως, δεν περιορίζονται στα παραδοσιακά τσιγάρα. Σημαντικές διαφοροποιήσεις καταγράφονται και για τη φορολόγηση των προϊόντων νικοτίνης που χρησιμοποιούνται από το στόμα, καθώς και για τις νέες κατηγορίες προϊόντων ατμίσματος, με αρκετές χώρες να επιδιώκουν διαφορετική αντιμετώπιση ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες των εθνικών αγορών τους.
Πόσο κοστίζουν τα τσιγάρα στην Ελλάδα και ενδεικτικά πόσο κοστίζουν σε άλλες χώρες της Ευρώπης
Οι διαφορές στις τιμές των τσιγάρων μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών είναι ήδη ιδιαίτερα μεγάλες, αποτυπώνοντας τις διαφορετικές φορολογικές πολιτικές που εφαρμόζονται.
Σύμφωνα με συγκριτικά στοιχεία για το 2025, η Ιρλανδία και η Γαλλία βρίσκονται στην κορυφή της ευρωπαϊκής αγοράς, με τιμές που ξεπερνούν τα 12 ευρώ ανά πακέτο. Στον αντίποδα, η Βουλγαρία συγκαταλέγεται στις φθηνότερες αγορές.
Η Ελλάδα βρίσκεται σημαντικά χαμηλότερα από τις ακριβότερες ευρωπαϊκές χώρες, με μέση τιμή περίπου 4,60 ευρώ ανά πακέτο, σύμφωνα με την ίδια συγκριτική καταγραφή.
Η απόσταση αυτή εξηγεί γιατί η προσαρμογή στους νέους ευρωπαϊκούς φορολογικούς κανόνες προκαλεί τόσο έντονες αντιδράσεις σε κράτη με χαμηλότερες σημερινές τιμές.
Το γαλλικό παράδοξο: Υψηλή φορολογία και έκρηξη του παράνομου εμπορίου
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση της Γαλλίας, η οποία συγκαταλέγεται στις χώρες που υποστηρίζουν την αυστηρότερη φορολόγηση των καπνικών προϊόντων, αλλά ταυτόχρονα αντιμετωπίζει σημαντική διόγκωση της παράνομης αγοράς.
Σύμφωνα με έκθεση της KPMG, η οποία δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2026, το παράνομο τσιγάρο στη Γαλλία αντιστοιχούσε το 2025 στο 41,4% της συνολικής κατανάλωσης, έναντι 37,6% το 2024.
Πρόκειται για αύξηση 3,8 ποσοστιαίων μονάδων μέσα σε έναν χρόνο, με τις παράνομες ποσότητες να εκτιμώνται σε περίπου 20,5 δισεκατομμύρια τσιγάρα.
Την ίδια περίοδο, οι νόμιμες εγχώριες πωλήσεις υποχώρησαν κατά 8,7%. Ωστόσο, η συνολική εκτιμώμενη κατανάλωση μειώθηκε μόλις κατά 0,7%, καθώς σημαντικό μέρος της ζήτησης καλύφθηκε από την παράνομη αγορά.
Τα στοιχεία αναδεικνύουν μια κρίσιμη διάσταση της φορολογικής πολιτικής: η υποχώρηση των νόμιμων πωλήσεων δεν συνεπάγεται απαραίτητα αντίστοιχη μείωση του καπνίσματος. Όταν οι φορολογικές επιβαρύνσεις διευρύνουν σημαντικά την απόσταση μεταξύ νόμιμων και παράνομων τιμών, υπάρχει ο κίνδυνος η κατανάλωση να μετακινηθεί σε δίκτυα εκτός του επίσημου εμπορίου.
Αυτό είναι και ένα από τα βασικά επιχειρήματα όσων ζητούν πιο σταδιακή εφαρμογή των νέων φορολογικών κανόνων, με επαρκείς μεταβατικές περιόδους και προσαρμογή στις οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες κάθε κράτους-μέλους.
Το κρίσιμο ραντεβού στις Βρυξέλλες και η επόμενη ημέρα
Η σημερινή συνεδρίαση του Ecofin αναμένεται να αποτυπώσει κατά πόσο υπάρχει περιθώριο συμβιβασμού ανάμεσα στις διαφορετικές εθνικές προσεγγίσεις ή αν οι διαφωνίες θα οδηγήσουν σε νέα καθυστέρηση.
Το βασικό ζητούμενο για τις κυβερνήσεις δεν είναι μόνο το ύψος των νέων ελάχιστων φόρων, αλλά και ο χρόνος μέσα στον οποίο θα κληθούν να προσαρμόσουν τα εθνικά τους φορολογικά συστήματα.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ρουμανία, ιδιαίτερη σημασία έχει να αποφευχθεί μια απότομη αύξηση της φορολογικής επιβάρυνσης που θα μπορούσε να ενισχύσει το λαθρεμπόριο, να περιορίσει τη νόμιμη αγορά και να δημιουργήσει πρόσθετες πιέσεις σε επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Εφόσον δεν καταστεί δυνατή η εξεύρεση κοινά αποδεκτής λύσης, οι αποφάσεις ενδέχεται να μετατεθούν για την επόμενη ευρωπαϊκή Προεδρία, παρατείνοντας για ακόμη έξι μήνες την αβεβαιότητα γύρω από το νέο καθεστώς φορολόγησης.
